Mái đao đình làng Mông Phụ

Xuất phát từ Đại học sư phạm Hà Nội theo hướng Diễn, Nhổn, “lạc” qua quốc lộ 32 đến thành phố Sơn Tây chúng tôi đã hỏi thăm và đặt chân đến “Làng cổ Đường Lâm”. Chặng đường đầy mùi xăng xe và khói bụi nhưng bù lại cho tôi là một “sàng khôn” khi tiếp cận được với không gian đình làng Mông Phụ.

Nằm ngay tại trung tâm của làng Mông Phụ, đình được xây dựng cách đây khoảng 365 năm. Ngôi đình được xây dựng mang đậm dấu ấn của lối kiến trúc Việt - Mường. Nhưng ở đây vẫn có một nét độc đáo riêng. Nền sân đình thấp hơn mặt bằng xung quanh. Khi mưa xuống nước từ xung quanh dồn lại đây và chảy theo hai lối thoát nước dọc hai bên đình tạo thành hình hai râu rồng. Thật đẹp! Vào phía trong ngôi đình cũng là một cảm giác thật tuyệt vời. Vừa mát, vừa lạnh, vừa thiêng liêng cũng vừa gần gũi. Tôi đã nhanh chóng được “ hầu chuyện” một cụ bà trông coi nơi này. Cụ Nguyễn Thị Thoả (thường gọi là cụ Lạc) năm nay đã ngoài 70 tuổi nhưng vẫn rất khỏe mạnh và minh mẫn. Cụ kể về đình làng một cách say sưa và tự hào. Đình thờ Thánh Tản được coi là vị Thành hoàng của làng. Ở đây dân thường xuyên đến thắp hương cầu học hành thi cử và rất thiêng.

Theo cụ Lạc kể thì mảnh đất này đời nào cũng có người làm quan và thời cách mạng là Bộ trưởng Bộ Thuỷ lợi Hà Kế Tấn. Đình làng cũng là nơi tổ chức lễ trao phần thưởng cho những con em có thành tích cao trong học tập: Học sinh giỏi 20.000đ, đỗ các trường Cao đẳng 50.000đ, đỗ các trường Đại học 100.000đ. Số tiền này được lấy từ quỹ khuyến học do các gia đình trong làng đóng góp. Cụ Lạc còn cho biết thêm “Bọn trẻ làng này ham học lắm. Phần thưởng ít thôi nhưng thành phong trào rồi, đua nhau học cô ạ”. Đây cũng là nơi diễn ra các lễ hội. Hàng năm có tới 3- 4 lễ hội nhưng tổ chức lớn nhất là vào ngày mùng 4 tháng Giêng. Trong phần hội diễn ra rất nhiều trò chơi truyền thống như kéo co, đấu vật, đánh cờ người…(mới đây họ Hà cúng tiến cho đình một bộ cờ người gồm 32 bộ áo và 32 quân cờ).

Tôi đến đây không phải là dịp lễ hội nhưng theo người dân ở đây kể lại thì năm nào có hội làng cũng vui lắm, nhộn nhịp lắm, nhất là từ khi làng được công nhận là Di tích lịch sử văn hoá thì còn tấp nập các khách du lịch tư tứ phía đổ về. Hàng năm nơi đây cũng là địa điểm diễn ra tục “lấy lửa” vào chính lúc Giao thừa với quan niệm đem lại sự sung túc, may mắn cho dân trong làng. Như vậy không gian ngôi đình này là nơi diễn ra các hoạt động văn hoá đầy ý nghĩa. Những họat động này vừa giữ được những nét văn hoá truyền thống của địa phương lại vừa khuyến khích, giáo dục niềm tự hào, yêu mến mảnh đất văn hoá, mảnh đất hai Vua này.

Sau cuộc trò chuyện với cụ Lạc, tôi hăm thú một vòng xung quanh đình. Bây giờ mới có dịp ngắm nghía kĩ sân đình. Nào củ cải, nào lá bánh gai phơi đầy ở góc sân. Liệu nó có làm mất đi tính thiêng của đình văn hoá này không? Gần sát với di tích thuộc làng cổ Đường Lâm này là Uỷ ban nhân dân xã Đương Lâm được xây kiên cố theo lối hiện đại và Nhà Văn hoá xã cũng rất hoành tráng. Tôi nhận thoáng nhận thấy sự bất cập và mâu thuẫn ở đây. Cô Tâm người dân trong làng nói “Những nhà này được xây từ trước khi làng được công nhận là làng cổ. Phá đi thì tiếc vì do công sức tiền của của dân đóng góp mà để cũng dở”.

Trước mặt ngôi đình này là vài ba quán nước mọc lên phục vụ khách du lịch. những quán cóc này đúng thật nghèo nàn, ít ỏi trong khi đó tôi được biết là trong làng có rất nhiều đặc sản như Bánh gai, kẹo lạc, chè lam, tương…Khi được hỏi về sự xơ xài này, chị chủ quán cho biết: “Là khu du lịch thật đấy nhưng người dân chẳng được hưởng lợi gì từ đây cả. Nên dân vẫn nghèo  lắm. Trong khi đó hàng năm mỗi gia đình chúng tôi vẫn phải đóng góp tiền tu bổ”. Bên cạnh đó là vấn đề về môi trường. Đến đây nhưng tôi không hề nhìn thấy co một thùng rác nào xung quanh cả. Khách đến tham quan, ăn uống thì xả rác ngay tại…gốc cây. Đây là những vấn đề bức thiết đang đặt ra cho việc phát triển khu du lịch và cũng là vấn đề cần đặt ra cho Ban quản lí khu di tích làng cổ Đường Lâm cũng như chính quyền tại địa phương.

Đình cổ Mông Phụ, một ngôi đình đã tồn tại lâu dài cùng với thời gian, một ngôi đình mang đậm dấu ấn của văn hoá Đồng bằng Bắc Bộ. Tuy nhiên bên cạnh yếu tố truyền thống, yếu tố cổ ấy là sự tồn tại song song của cái hiện đại, cái tân tiến, sự bất cập trong cách quản lí khu di tích, cách tổ chức các dịch vụ du lịch…Điều này đặt ra vấn đề sự dung hoà giữa truyền thống - hiện đại trong làng cổ Đường Lâm nói chung và trong không gian ngôi đình Mông Phụ nói riêng để những di tích này mãi sống, mãi là niềm tự hào của những người con Xứ Đoài.